Το Χρώμα στο Γυαλί

                    Μια μικρή ιστορική αναδρομή

 


Η τέχνη των Βιτρώ, αν και είναι μία από τις εφαρμοσμένες τέχνες,  ποτέ δεν ήταν ασύνδετη με τη ζωγραφική. Απαιτούσε και απαιτεί αρκετές - αν όχι μεγάλες - γνώσεις σχεδίου και χρώματος καθώς επίσης και κάποιες ιδιαίτερες γνώσεις που αφορούν τα υλικά που χρησιμοποιούνται και την αντοχή τους.

Ιστορικά πια, μέσα στην πορεία της  τέχνης της υαλουργίας, οι υαλουργοί  και οι υαλογράφοι βρέθηκαν στην ανάγκη να ζωγραφίσουν και να χρωματίσουν το γυαλί.

Ο χρωματισμός του γυαλιού αρχικά ήταν μονόχρωμος. Η ζωγραφική πάνω στο γυαλί αρχικά ήταν αναπαραστατική και εξυπηρέτησε θρησκευτικές ανάγκες όπως επίσης και διακοσμητικές μέσω διακοσμητικών μοτίβων (φωτογραφία 1: αβαείο του Αρνστάϊν, 1160-70, του Master Gerlachus, Γερμανία). Τα χρώματα ήταν υδατοδιαλυτά και διαλύονταν κυρίως με βρόχινο νερό λόγω της οξύτητάς του. Λόγω αυτών των αναγκών και ιδιαιτεροτήτων προέκυψε και η ανάγκη να ψήνεται το χρώμα πάνω στο γυαλί ώστε να διατηρείται ανέπαφη η αναπαράσταση.

Με την εξέλιξη της τεχνολογίας φτάνουμε στον 19ο - 20ο αιώνα και στην Art Nouveau όπου έχουμε κυριολε-κτικά αριστουργήματα  και πλέον η τέχνη των Βιτρώ ξεφεύγει απ’ τις θρησκευτικές ανάγκες  (φωτογραφία 2: Βασίλισσα Μαργαρίτα του Σαβόϊ, 1881, των Moretti – Caselli Studio, Ιταλία, φωτογραφία 3: αναπαράσταση βιομηχανικών μεταλλουργών 1904 – 1915, του Maumejean Studio, Ισπανία). Τα χρώματα πια δεν είναι μόνο υδατοδιαλυτά αλλά υπάρχουν χρώματα κατάλληλα για ψήσιμο που διαλύονται με λάδι. Προχωρώντας και εξελισσόμενη η τέχνη των Βιτρώ έχει να επιδείξει και στοιχεία μοντερνισμού (φωτογραφία 4: Competitive Sport, 1988, του Patrick Reyntiens).

Η τέχνη των Βιτρώ και ειδικότερα ο χρωματισμός και η ζωγραφική στο γυαλί χρησιμοποιώντας χρώματα που υαλοποιούνται μέσω ψησίματος είχε και έχει εφαρμογές και σε χρηστικά αντικείμενα, ας μην ξεχνάμε τα φωτιστικά του Tiffany (φωτογραφία 5: the Dragonfly Lamp, 1904, Tiffany Studios, Νέα Υόρκη).

 

κείμενο: Πάλας

φωτογραφίες από: The History of Stained Glass / Thames & Hudson



 


 
 

            Λίγα λόγια για το σχέδιο

 

 


Το σχέδιο, είτε το ονομάζουμε ελεύθερο – γραμμικό – αρχιτεκτονικό – βιομηχανικό κ.λ.π., αποτελεί την αρχή και την πεμπτουσία κάθε μορφής τέχνης εφαρμοσμένης. Το σχέδιο είναι η «λέξη» με την οποία επικοινωνούμε εικαστικά. Το σχέδιο είναι η απεικόνιση της φαντασίας μας. Χωρίς σχέδιο η φαντασία ή ό, τι άλλο πλάθει ο νους μας μένει ανεκπλήρωτο, μισό.

Όντας σαν άνθρωποι που είτε ασχολούμαστε, είτε θέλουμε να ασχοληθούμε με αυτό που ονομάζεται τέχνη, πρέπει να θεωρήσουμε απαραίτητη την επαφή μας με το σχέδιο. Στην τέχνη η μίμηση είναι ένα πράγμα και η δημιουργία ένα άλλο. Και τα δύο είναι απαραίτητα μόνο όταν το ένα λειτουργεί ως οδός για το άλλο. Η μίμηση χρειάζεται όταν μέσα της υπάρχει το στοιχείο της έρευνας. Παράδειγμα: όταν θέλουμε να απεικονίσουμε ένα δέντρο τί κάνουμε; Μήπως δημιουργούμε ένα δέντρο ή απλώς μιμούμαστε απεικο-νίζοντας τη μορφή του τουλάχιστον σχεδιαστικά; Όταν αντιγράφουμε ένα οποιοδήποτε σχέδιο δημιουργούμε ή μιμούμαστε κάτι πού ήδη έχει γίνει; Η μίμηση ενός σχεδίου καταλήγει να είναι ένα υπέροχο μέσο όταν αναλύουμε και κατανοούμε το πώς έχει γίνει. Τί γραμμές έχουν χρησιμοποιηθεί, τί σχήματα, πώς όλα αυτά έχουν αποτελέσει μία σύνθεση; Μέσω της ανάλυσης και της κατανόησης ενός σχεδίου θα δημιουργηθεί αυτόματα μέσα μας η επιθυμία για να προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε κάτι δικό μας και σε πιο σπάνιες περιπτώσεις η ανάγκη για καθαρή δημιουργία πέρα από το «δικό μου» ή το «δικό σου». Πάνω απ’ όλα είναι προς όφελος μας να θυμόμαστε ότι το σχέδιο είναι μια άλλη γλώσσα. Είναι πάρα πόλλες εκείνες οι στιγμές στη ζωή μας που αντικρύζοντας ένα σχέδιο ή κατ’ επέκταση μια εικόνα, όπου δεν υπάρχουν λέξεις να περιγράψουν τα συναισθήματα ομορφιάς ή ακόμα και απέχθειας που μας διακατέχουν τη δεδομένη στιγμή. Το σχέδιο είναι το κλειδί με το οποίο θα ανοίξουμε την πόρτα ενός άλλου κόσμου.

            Το ζητούμενο είναι ο καθένας από εμάς να επιθυμήσει να δημιουργήσει. Να ανασύρει από το εσωτερικό του τις γραμμές, τα σχήματα, τις συνθέσεις εκείνες που τον χαρακτηρίζουν και να παρουσιάσει στο συναίσθημα και στη λογική των συνανθρώπων του την πρότασή του.

 

κείμενο: Πάλας

φωτογραφία: ¨Κοιτόντας Ψηλά", μελάνι

 

 

                Σχετικά με το σχέδιο και την Τέχνη:

 

Αρνολντ  Χάουζερ                      Κοινωνική ιστορία της Τέχνης

Βασίλυ  Καντίνσκυ                     Για το πνευματικό στην Τέχνη

Βασίλυ  Καντίνσκυ                     Σημείο, Γραμμή, Επίπεδο

Βερονίκ Αντουάν - Άντερσεν        Ο Κόσμος μέσα από την Τέχνη

Γιοχάννες Ίττεν                          Τέχνη του Χρώματος

Ελισάβετ  Παπανούτσου            Αισθητική

Ερνστ  Φίσερ                             Η αναγκαιότητα της Τέχνης

Καρλ  Γιουγκ                              Ο άνθρωπος και τα σύμβολά του

Ουμπέρτο Έκο                           Η σημειολογία της καθημερινής μας ζωής

Ουμπέρτο Έκο                           Τέχνη και κάλος στην αισθητική του Μεσαίωνα

Ρενάκ – Περ                                Γενική ιστορία της Τέχνης

Χέρμπερτ  Μαρκούζε                   Η αυθεντικότητα της Τέχνης

Χέρμπερτ  Ρηντ                           Ιστορία της μοντέρνας ζωγραφικής

 

 

 

 



                Το σχέδιο στην τέχνη των βιτρώ


Μία από της εφαρμογές του σχεδίου βρίσκεται και στην τέχνη των βιτρώ. Και σ’ αυτήν την περίπτωση το σχέδιο δεν παύει να βασίζεται στις θεμελιώδεις αρχές που το διέπουν. Κάποιες απ’ αυτές είναι: η έννοια του σημείου, η γραμμή, το σχήμα, η διεύθυνση, ο τόνος, το χρώμα, ο συμβολισμός των χρωμάτων, η ματιέρα, η σύνθεση, η κίνηση, ο τρόπος έκφρασης, η αναπαράσταση, ο συμβολισμός, η αφαίρεση, η διακόσμηση.

Στα βιτρώ, το σχέδιο ενώ κινείται πάνω σε αυτές τις τροχιές, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως στυλιζαρισμένο μια που, η κάθε μία από αυτές τις γραμμές είναι ταυτόχρονα το όριο σε ένα κομμάτι γυαλί, η στήριξή του, καθώς και η στήριξη του επόμενου κομματιού. Έτσι έχουμε μια τρισδιάστατη έννοια του σχεδίου, αυτήν της εικαστικής πρότασης και αυτήν της λειτουργικής και πρακτικής όσο αυτό αφορά τη στήριξη του έργου. Καμμία από αυτές τις έννοιες δεν ωφελεί να υπερτερεί της άλλης. Μια εικαστική πρόταση στο βιτρό είναι αδύνατον να εφαρμοστεί αν παραγνωρίσουμε το θέμα της λειτουργικότητας και, η εμμονή στη λειτουργικότητα είναι ένα πολύ ικανό μέσο για να καταστρέψει το εικαστικό μέρος του έργου. Χρειάζεται ισορροπία ανάμεσα στα δύο μέρη.

Το σχέδιο στα βιτρώ δεν είναι καθαρά διακοσμητικό, αν και πολύς κόσμος θεωρεί τα βιτρώ μόνο διακοσμητικά. Εάν το σχέδιο και κατ’ επέκταση το βιτρό θεωρηθεί μόνο σαν ένα διακοσμητικό μέσον τότε θα πρέπει να απορρίψουμε μια αρκετά μεγάλη σειρά έργων βιτρώ που υπάρχουν ανά τον κόσμο και είναι ήδη χαρακτηρισμένα ως μνημειακά έργα τέχνης. Με όλα αυτά θέλω να πω ότι προσεγγίζουμε το σχέδιο από τις θεμελιακές του αρχές και το προσαρμόζουμε στις ιδιαιτερότητες που έχει ένα έργο βιτρό ανεξαρτήτως μεγέθους.


 

κείμενο: Πάλας

φωτογραφία: μακέτα 1:1 για την "Γυναίκα με τις Μαργαρίτες"



                    Σχετικά με τα βιτρώ:

 

Ann V. Winterbotham                         Treasury of traditional stained glass designs

Ed Sibbett, jr                                       Victorian stained glass pattern book

Mitchell Beazly – Andrew Moor           Contemporary stained glass

Pierre – Frank Michel                         Jugendstilglasmalerei in der Schweiz

Virginia Chieffo Raguin                      The History of Stained Glass / Thames & Hudson